(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

అరణ్యపర్వ - అధ్యాయ 049

॥ శ్రీః ॥
3.49. అధ్యాయః 049
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
భీమయుధిష్ఠిరసంవాదసమయే బృహదశ్వాగమనం ॥ 1 ॥

యుధిష్ఠిరంప్రతి బృహదశ్వేన నలోపాఖ్యానకథనారంభః ॥ 2 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

జనమేజయ ఉవాచ। 3-49-0x(1908)(17737)
అస్త్రహేతోర్గతే పార్థే శక్రలోకం మహాత్మని।
యుధిష్ఠిరప్రభృతయః కిమకుర్వత పాండవాః ॥ 3-49-1(17738)
వైశంపాయన ఉవాచ। 3-49-2x(1909)
అస్త్రహేతోర్గతే పార్థే శక్రలోకం మహాత్మని।
న్యవసన్కృష్ణయా సార్ధం కాంయకే భరతర్షభాః ॥ 3-49-2(17739)
తతః కదాచిదేకాంతే వివిక్తే మృదుశాద్వలే।
దుఃఖార్తా భరతశ్రేష్ఠా నిషేదుః సహ కృష్ణయా ॥ 3-49-3(17740)
ధనంజయం శోచమానాః సాశ్రుకంఠాః సుదుఃఖితాః।
తద్వియోగార్దితాన్సర్వాఞ్శోకః సమభిపుప్లువే ॥ 3-49-4(17741)
ధనంజయవియోగాచ్చ రాజ్యభ్రంశాచ్చ దుఃఖితాః।
అథ భీమో మహాబాహుర్యుధిష్ఠిరమభాషత ॥ 3-49-5(17742)
నిదేశాత్తే మహారాజ గతోఽసౌ భరతర్షభః।
అర్జునః పాండుపుత్రాణాం యస్మిన్ప్రాణాః ప్రతిష్ఠితాః ॥ 3-49-6(17743)
యస్మిన్వినష్టే పాంచాలాః సహ పుత్రైస్తథా వయం।
సాత్యకిర్వాసుదేవశ్చ వినశ్యేయుర్న సంశయాః ॥ 3-49-7(17744)
యోసౌ గచ్ఛతి ధర్మాత్మా బహూన్క్లేశాన్విచింతయన్।
భవన్నియోగాద్బీభత్సుస్తతో దుఃఖతరం ను కిం ॥ 3-49-8(17745)
యస్య బాహూ సమాశ్రిత్య వయం సర్వే మహాత్మనః।
మన్యామహే జితానాజౌ పరాన్ప్రాప్తాం చ మేదినీం ॥ 3-49-9(17746)
యస్య ప్రభావాద్ధి వయం సభామధ్యే ధనుష్మతః।
`జితాన్మన్యామహే సర్వాంధార్తరాష్ట్రాత్ససౌబలాన్ ॥ 3-49-10(17747)
యస్య ప్రభావాన్న మయా సభామధ్యే మహాబలాః'।
నీతా లోకమముం సర్వే ధార్తరాష్ట్రాః ససౌబలాః ॥ 3-49-11(17748)
తేవయం బాహుబలినః క్రోధముత్థితమాత్మనః।
సహామహే భవన్మూలం వాసుదేవేన పాలితాః ॥ 3-49-12(17749)
మయా హి సహ కృష్ణేన హత్వా కర్ణముఖాన్పరాన్।
స్వబాహువిజితాం కృత్స్నాం ప్రశాధీనాం వసుంధరాం ॥ 3-49-13(17750)
భతో ద్యూతదోషేణ సర్వేవయముపప్లుతాః।
అహీనపౌరుషా రాజన్బలిభిర్బలవత్తరాః ॥ 3-49-14(17751)
క్షాత్రం ధర్మం మహారాజ త్వమవేక్షితుమర్హసి।
గ హిధర్మో మహారాజ త్రియస్య వనాశ్రయః ॥ 3-49-15(17752)
రాజ్యమేవ పరంధర్మం క్షత్రియస్య విదుర్బుధాః।
స క్షత్రధర్మవిద్రాజన్మాధర్ంయాన్నీనశః పథః ॥ 3-49-16(17753)
ప్రాగ్ద్వాదశ సమా రాజంధార్తరాష్ట్రాన్నిహన్మహి।
నివర్త్య చ వనాత్పార్థమానాయ్య చ జనార్దనం ॥ 3-49-17(17754)
వ్యూఢానీకాన్మహారాజ జవేనైవ మహాహవే।
ధార్తరాష్ట్రానముం లోకం గమయామ విశాంపతే ॥ 3-49-18(17755)
సర్వానహం హనిష్యామి ధార్తరాష్ట్రాన్ససౌబలాన్।
దుర్యోధనం చ కర్ణం చ యో వాఽన్యః ప్రతియోత్స్యతే ॥ 3-49-19(17756)
మయా ప్రశమితే పశ్చాత్త్వమేష్యసి వనం పునః।
ఏవం కృతే న తే దోషో భవిష్యతి విశాంపతే ॥ 3-49-20(17757)
యజ్ఞైశ్చ వివిధైస్తాత కృతంపాపమరిందమ।
అవధూయ మహారాజగచ్ఛేమ స్వర్గముత్తమం ॥ 3-49-21(17758)
ఏవమేతద్భవేద్రాజన్యది రాజా న బాలిశః।
అస్మాకం దీర్ఘసూత్రః స్యాద్భవాంధర్మపరాయణః ॥ 3-49-22(17759)
నికృత్యా నికృతిప్రత్రా హంతవ్యా ఇతి నిశ్చయః।
న హి నైకృతికం హత్వా నికృత్యా పాపముచ్యతే।
తథా భారత ధర్మేషు ధర్మజ్ఞైరిహ దృశ్యతే ॥ 3-49-23(17760)
అహోరాత్రం మహారాజ తుల్యం సంవత్సరేణ హ।
తథైవ వేదవచనం శ్రూయతే నిత్యదా విభో।
సంవత్సరో మహారాజ పూర్ణో భవతి కృచ్ఛ్రతః ॥ 3-49-24(17761)
యది వేదాః ప్రమాణం తే దివసాదూర్ధ్వమచ్యుత।
తయోదశాదితః కాలో జ్ఞాయతాం పరినిష్ఠితః ॥ 3-49-25(17762)
కాలో దుర్యోధనం హంతుం సానుబంధమరిందమ।
ఏకాగ్రాం పృథివీం సర్వాం పురా రాజన్కరోతి సః ॥ 3-49-26(17763)
ద్యూతప్రియేణ రాజేంద్ర తథా తద్భవతా కృతం।
ప్రాయేణాజ్ఞాతచ్రయాయాం వయం సర్వేనిపాతితాః ॥ 3-49-27(17764)
న తం దేశం ప్రపశ్యామి యత్ర సోఽస్మాన్సుదుర్జనః।
న విజ్ఞాస్యతి దుష్టాత్మా చారైరితి సుయోధనః ॥ 3-49-28(17765)
అధిగంయ చ సర్వాన్నో వనవాసమిమం తతః।
ప్రవ్రాజయిష్యతిపునర్నికృత్యాఽధమపూరుషః।
యద్యస్మానభిగచ్ఛేత పాపః స హి కథంచన ॥ 3-49-29(17766)
అజ్ఞాతచర్యాముత్తీర్ణాందృష్ట్వా చ పునరాహ్వయేత్।
ద్యూతేన తే మహారాజ పునర్యుద్ధం ప్రవర్తతే ॥ 3-49-30(17767)
భవాంశ్చ పునరాహూతో ద్యూతేనైవాపనేష్యతి।
స తథాఽక్షేషు కుశలో నిశ్చితో గతచేతనః ॥ 3-49-31(17768)
చరిష్యసి మహారాజ వనేషు వసతీః పునః ॥ 3-49-32(17769)
యద్యస్మాన్సుమహారాజ కృపణాన్కర్తుమర్హసి।
యావజ్జీవమవేక్షస్వ వేదధర్మాంశ్చ కృత్స్నశః।
నికృత్యా నికృతిప్రజ్ఞో హంతవ్య ఇతి నిశ్చయః ॥ 3-49-33(17770)
అనుజ్ఞాతస్త్వయా గత్వాయావచ్ఛక్తి సుయోధనం।
యథైవ కక్షముత్సృష్టో దహేదనిలసారథిః।
హనిష్యామి తథా మందమనుజానాతు మే భవాన్ ॥ 3-49-34(17771)
వైశంపాయన ఉవాచ। 3-49-35x(1910)
ఏవం బ్రువాణం భీమం తు ధర్మరాజో యుధిష్ఠిరః।
ఉవాచ సాంత్వయన్రాజా మూర్ంధ్యుపాఘ్రాయ పాండవం ॥ 3-49-35(17772)
అసశయం మహాబాహో హనిష్యసి సుయోధనం।
వర్షాత్రయోదశాదూర్ధ్వం సహ గాండీవధన్వనా ॥ 3-49-36(17773)
యత్త్వమాభాషసే పార్థ ప్రాప్తః కాల ఇతి ప్రభో।
అనృతం నత్సహే వక్తుం న హ్యేతన్మయి విద్యతే ॥ 3-49-37(17774)
అంతరేణాపి కౌంతేయ నికృతింపాపనిశ్చయం।
హంతా త్వమసి దుర్ధర్ష సానుబంధం సుయోధనం ॥ 3-49-38(17775)
ఏవం బ్రువతి భీమం తు ధర్మరాజే యుధిష్ఠిరే।
ఆజగామ మహాభాగో బృహదశ్వో మహానృషిః ॥ 3-49-39(17776)
తమభిప్రేక్ష్యధర్మాత్మా సంప్రాప్తం ధర్మచారిణం।
శాస్త్రవన్మధుపర్కేణ పూజయామాస ధర్మరాట్ ॥ 3-49-40(17777)
ఆశ్వస్తం చైనమాసీనముపాసనో యుధిష్ఠిరః।
అభిప్రేక్ష్య మహాబాహుః కృపణం బహ్వభాషత ॥ 3-49-41(17778)
అక్షద్యూతే చ భగవంధనం రాజ్యం చ మే హృతం।
ఆహూయ నికృతిప్రజ్ఞైః కితవైరక్షకోవిదైః ॥ 3-49-42(17779)
అనక్షజ్ఞస్య హి సతో నికృత్యా పాపనిశ్చయైః।
భార్యా చ మే సభాం నీతా ప్రాణేభ్యోపి గరీయసీ ॥ 3-49-43(17780)
పునర్ద్యూతేన మాం జిత్వా వనవాసాం సుదారుణం।
ప్రావ్రాజయన్మంహారణ్యమజినైః పరివారితం ॥ 3-49-44(17781)
అహం వనే దుర్వసతీర్వసన్పరమదుఃఖితః।
అక్షద్యూతాభిషంగేణ గిరః శృణ్వన్సుదారుణాః ॥ 3-49-45(17782)
ఆర్తానాం సుహృదాం వాచో ద్యూతప్రభృతి శంసతాం।
అహం హృది శ్రితాః స్మృత్వా సర్వరాత్రీర్విచింతయన్ ॥ 3-49-46(17783)
యస్మింశ్చ వయమాయత్తాః సదా గాండీవధన్వని।
`స చేంద్రలోకం గతవానస్త్రహేతోర్మహాబలః ॥' 3-49-47(17784)
వినా మహాత్మనా తేన గతసత్వ ఇవాస్మహే।
కదా ద్రక్ష్యామి బీభత్సుం కృతాస్త్రం పునరాగతం ॥ 3-49-48(17785)
`ఇతి సర్వే మహేష్వాసం చింతయానా ధనంజయం।
అనేన తు విషణ్ణోఽహం కారణేన సహానుజః ॥ 3-49-49(17786)
వనవాసాన్నివృత్తం మాం పునస్తే పాపబుద్ధయః।
జానంతః ప్రీయమాణా వై దేవనే భ్రాతృభిః సహ।
ద్యూతేనైవాహ్వయిష్యంతి బలాదక్షేషు తద్విదః ॥ 3-49-50(17787)
ఆహూతశ్చ పునర్ద్యూతే నాస్మి శక్తో నివర్తితుం।
పణే చ మమ నాత్యర్థం వసు కించన విద్యతే ॥ 3-49-51(17788)
ఏతత్సర్వమనుధ్యాయంశ్చింతయానో దివానిశం।
న మత్తో దుఃఖితతరః పుమానస్తీహ కశ్చన' ॥ 3-49-52(17789)
నాస్తి రాజా మయా కశ్చిదల్పభాగ్యతరో భువి।
భవతా దృష్టపూర్వో వా శ్రుతపూర్వోపి వా క్వచిత్।
న మత్తో దుఃఖితతరః పుమానస్తీతి మే మతిః ॥ 3-49-53(17790)
`ఏవం బ్రువంతం దుఃఖార్తమువాచ భగవానృషిః।
శోకం వ్యపనుదన్రాజ్ఞో ధర్మరాజస్య ధీమతః ॥ 3-49-54(17791)
బృహదశ్వ ఉవాచ। 3-49-55x(1911)
న విషాదే మనః త్వయా బుద్ధిమతాంవర।
ఆగమిష్యతి బీభత్సురమిత్రాంశ్చ విజేష్యతే' ॥ 3-49-55(17792)
యద్బ్రవీషి మహారాజ న మత్తో విద్తే క్వచిత్।
అల్పభాగ్యతరః కశ్చిత్పుమానస్తీతి పాండవ ॥ 3-49-56(17793)
అత్ర తే వర్ణయిష్యామి యది శుశ్రూషసేఽనఘ।
యస్త్వత్తో దుఃఖితతరో రాజాఽఽసీత్పృథివీపతే ॥ 3-49-57(17794)
వైశంపాయన ఉవాచ। 3-49-58x(1912)
అథైనమబ్రవీద్రాజా బ్రవీతు భగవానితి।
ఇమామవస్థాం సంప్రాప్తం శ్రోతుమిచ్ఛామి పార్థివం ॥ 3-49-58(17795)
బృహదశ్వ ఉవాచ। 3-49-59x(1913)
శృణు రాజన్నవహితః సహ భ్రాతృభిరచ్యుత।
యస్త్వత్తో దుఃఖితతరో రాజాఽఽసీత్పృథివోపతే ॥ 3-49-59(17796)
నిషధేషు మహీపాలో వీరసేన ఇతి శ్రుతః।
తస్య పుత్రోఽభవన్నాంనా నలో ధర్మార్తకోవిదః ॥ 3-49-60(17797)
స నికృత్యాజతో రాజా పుష్కరేణేతి నః శ్రుతం।
వనవాసం సుదుఃఖార్తో భార్యయా న్యవసత్సహ ॥ 3-49-61(17798)
న తస్య దాసా న రథో న భ్రాతా న చ భాంధవాః।
వనే నివసతో రాజన్నశ్రూయంత కదాచన ॥ 3-49-62(17799)
భవాన్హి సంవృతో వీరైర్భ్రాతృభిర్దేవసంమితైః।
బ్రహ్మకల్పైర్ద్విజాగ్ర్యైశ్చ తస్మాన్నార్హసి శోచితుం ॥ 3-49-63(17800)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 3-49-64x(1914)
విస్తరేణాహమిచ్ఛామి నలస్య సుమహాత్మనః।
చరితం వదతాంశ్రేష్ఠ తన్మమాఖ్యాతుమర్హసి ॥ 3-49-64(17801)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అరణ్యపర్వణి నలోపాఖ్యానపర్వణి ఏకోనపంచాశోఽధ్యాయః ॥ 49 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-49-4 పుప్లువే ప్లావితవాన్ ॥
3-49-6 నిదేశాత్ ఆజ్ఞాతః ॥
3-49-11 అగం లకం పరలోకం ॥
3-49-14 బలిభిః సామంతదత్తైర్ధర్నర్బలవత్తరా ॥
3-49-22 బాలిశః బాలవద్వృథాహఠీ। దీర్ఘసూత్రః చిరకారీ ॥
3-49-26 పురా అగ్రే ॥
3-49-30 ద్యూతేన ద్యూతార్థం ॥
3-49-31 అపనేష్యతి దూరీకరిష్తి। థియమితి శేషః ॥
3-49-34 కక్షం తృణం ॥
3-49-50 జయంతః ప్రీయమాణా వై ఇతి క. పాఠః ॥
3-49-61 పుష్కరేణ రాజ్ఞా ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.